دیسک کمر و دیسک گردن از مشکلات شایعی هستند که ممکن است از یک درد ساده در ناحیه کمر یا گردن شروع شوند و در برخی افراد با علائمی مانند انتشار درد به پا یا دست، بیحسی، گزگز و حتی ضعف عضلانی همراه شوند. به همین دلیل یکی از پرسشهای رایج بیماران این است که برای درمان دیسک باید به جراح ستون فقرات مراجعه کنند یا جراح مغز و اعصاب؟
پاسخ این سؤال به نوع بیماری، محل دیسک، میزان فشار واردشده به عصب یا نخاع، شدت علائم و همچنین تجربه و حوزه فعالیت جراح بستگی دارد. در واقع، برخلاف تصور برخی بیماران، جراحی مغز و اعصاب فقط به جراحی مغز محدود نمیشود و ستون فقرات، نخاع و ریشههای عصبی نیز بخش مهمی از این تخصص را تشکیل میدهند.
در این مقاله بررسی میکنیم که تفاوت جراحی ستون فقرات و جراحی مغز و اعصاب چیست، هر کدام چه نقشی در درمان دیسک دارند و در چه شرایطی مراجعه به جراح متخصص ستون فقرات یا جراح مغز و اعصاب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دیسک چیست و چرا باعث درد میشود؟
بین مهرههای ستون فقرات ساختارهایی به نام دیسک بین مهرهای قرار دارند. این دیسکها مانند بالشتکهایی بین مهرهها عمل میکنند و به جذب فشار و ایجاد حرکت مناسب ستون فقرات کمک میکنند.
با افزایش سن، وارد شدن فشارهای مکرر، آسیبهای ورزشی، بلند کردن اجسام سنگین یا عوامل دیگر ممکن است بخش داخلی دیسک از قسمت خارجی آن بیرون بزند. اگر این قسمت بیرونزده به ریشههای عصبی یا نخاع فشار وارد کند، بیمار ممکن است دچار درد، بیحسی، گزگز یا ضعف شود.
دیسک میتواند در قسمتهای مختلف ستون فقرات ایجاد شود، اما دیسک کمر و دیسک گردن از شایعترین انواع آن هستند.
علائم دیسک کمر
دیسک کمر ممکن است با علائم مختلفی همراه باشد، از جمله:
- درد در قسمت پایین کمر
- انتشار درد از کمر به باسن و پا
- درد سیاتیک
- بیحسی یا گزگز پا
- احساس ضعف در عضلات پا
- دشواری در راه رفتن در موارد شدید
- افزایش درد هنگام برخی حرکات، نشستن طولانی یا فعالیتهای خاص
شدت علائم لزوماً با اندازه بیرونزدگی دیسک یکسان نیست؛ به همین دلیل تفسیر MRI باید در کنار معاینه بالینی انجام شود.
علائم دیسک گردن
دیسک گردن نیز ممکن است باعث موارد زیر شود:
- درد گردن
- انتشار درد به شانه و دست
- بیحسی یا گزگز دست و انگشتان
- ضعف عضلات دست
- درگیری نخاع و ایجاد اختلال در تعادل یا راه رفتن در برخی بیماران
فشار دیسک گردن بر ریشه عصبی میتواند موجب درد یا بیحسی در دست شود و در مواردی که نخاع تحت فشار قرار گرفته باشد، علائم گستردهتری ایجاد میشود.
جراح ستون فقرات چه پزشکی است؟
اصطلاح «جراح ستون فقرات» بیشتر به حوزه فعالیت جراحی مربوط میشود تا اینکه الزاماً نام یک تخصص پایه مستقل باشد.
در حوزه جراحی ستون فقرات، هم برخی جراحان مغز و اعصاب و هم برخی جراحان ارتوپد، پس از آموزشهای تخصصی و تکمیلی مربوط به ستون فقرات، در درمان بیماریهای این ناحیه فعالیت میکنند.
جراح ستون فقرات با بیماریهایی مانند:
- فتق دیسک کمر
- فتق دیسک گردن
- تنگی کانال نخاعی
- فشار روی ریشههای عصبی
- بیثباتی ستون فقرات
- لغزندگی مهرهها
- برخی مشکلات تخریبی ستون فقرات
- مشکلات نخاعی و برخی تومورهای ستون فقرات
سروکار دارد.
بنابراین هنگام انتخاب پزشک، صرفاً عنوان «جراح ستون فقرات» کافی نیست و بهتر است میزان تجربه پزشک در درمان بیماری مشابه و روشهای جراحی مورد نیاز بیمار نیز بررسی شود.
جراح مغز و اعصاب چه نقشی در درمان دیسک دارد؟
برخلاف تصور عمومی، جراح مغز و اعصاب فقط بیماریهای مربوط به مغز را درمان نمیکند. سیستم عصبی شامل مغز، نخاع و اعصاب است و جراحی ستون فقرات نیز در بسیاری از موارد با ساختارهای عصبی ارتباط مستقیم دارد.
به همین دلیل جراحان مغز و اعصاب میتوانند در تشخیص و درمان بسیاری از بیماریهای ستون فقرات، بهخصوص بیماریهایی که موجب فشار بر ریشههای عصبی یا نخاع میشوند، نقش داشته باشند.
برای مثال در فتق دیسک کمر، ممکن است بخش بیرونزده دیسک روی ریشه عصب فشار وارد کند و باعث درد سیاتیک، بیحسی یا ضعف پا شود. در چنین شرایطی جراح مغز و اعصاب با بررسی علائم، معاینه بیمار و تصاویر MRI میتواند مشخص کند که آیا درمان جراحی ضرورت دارد یا خیر.
تفاوت جراح ستون فقرات و جراح مغز و اعصاب در درمان دیسک چیست؟
در بسیاری از موارد، این دو عنوان آنقدر که بیماران تصور میکنند از یکدیگر جدا نیستند.
یک جراح مغز و اعصاب که در زمینه جراحی ستون فقرات فعالیت و تجربه کافی دارد، میتواند جراحیهای مختلف دیسک و رفع فشار از روی اعصاب و نخاع را انجام دهد.
از طرف دیگر، جراح ارتوپد دارای آموزش و تجربه تخصصی در جراحی ستون فقرات نیز میتواند بسیاری از بیماریهای دیسک و ستون فقرات را درمان کند.
بنابراین سؤال اصلی نباید فقط این باشد که «جراح مغز و اعصاب بهتر است یا جراح ستون فقرات؟» بلکه بهتر است بیمار بپرسد:
آیا پزشک مورد نظر در درمان و جراحی نوع مشکل من تجربه کافی دارد؟
برای مثال، پزشکی که بخش قابل توجهی از فعالیت حرفهای خود را به جراحی دیسک کمر، دیسک گردن، تنگی کانال نخاعی و مشکلات ناشی از فشار روی اعصاب اختصاص داده است، میتواند گزینه مناسبی برای ارزیابی چنین بیماریهایی باشد.
آیا هر دیسکی به جراحی نیاز دارد؟
خیر.
یکی از مهمترین نکات در درمان دیسک این است که مشاهده بیرونزدگی یا فتق دیسک در MRI بهتنهایی به معنای نیاز به عمل جراحی نیست.
بسیاری از بیماران مبتلا به فتق دیسک با درمانهای غیرجراحی مانند دارو، اصلاح فعالیتهای روزمره و فیزیوتراپی بهبود پیدا میکنند. منابع تخصصی نیز تأکید میکنند که بخش قابل توجهی از بیماران مبتلا به فتق دیسک بدون جراحی بهبود مییابند.
بنابراین پزشک ابتدا باید بررسی کند که آیا علائم بیمار با یافتههای تصویربرداری مطابقت دارد یا خیر.
چه زمانی جراحی دیسک مطرح میشود؟
جراحی معمولاً زمانی مورد بررسی قرار میگیرد که درمانهای غیرجراحی نتوانسته باشند علائم را کنترل کنند یا بیمار دچار علائم عصبی قابل توجه شده باشد.
برخی شرایطی که ممکن است نیاز به ارزیابی جدیتر برای جراحی داشته باشند عبارتاند از:
* درد شدید و مداوم که فعالیتهای روزمره را مختل کرده است
* عدم پاسخ مناسب به درمانهای غیرجراحی
* ضعف پیشرونده عضلات
* اختلال قابل توجه در راه رفتن
* فشار شدید روی ریشه عصبی
* فشار روی نخاع در برخی موارد دیسک گردن
* اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع
ضعف پیشرونده، بیاختیاری ادرار یا مدفوع و بیحسی ناحیه بین پاها از علائم هشداردهندهای هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
نقش MRI در تشخیص دیسک
MRI یکی از مهمترین روشهای تصویربرداری برای بررسی دیسک، ریشههای عصبی و نخاع است. این روش میتواند محل فتق دیسک، میزان فشار روی ساختارهای عصبی و برخی تغییرات دیگر ستون فقرات را نشان دهد.
با این حال، نباید تصمیم به جراحی فقط بر اساس گزارش MRI گرفته شود.
ممکن است در MRI یک بیمار بیرونزدگی دیسک دیده شود اما بیمار علائم قابل توجهی نداشته باشد. برعکس، ممکن است بیمار علائم شدید عصبی داشته باشد که نیازمند بررسی دقیقتر باشد.
به همین دلیل پزشک باید سه عامل را در کنار یکدیگر بررسی کند:
علائم بیمار + معاینه عصبی + تصاویر MRI
ترکیب این اطلاعات است که به تصمیمگیری درباره درمان کمک میکند.
جراح مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات؛ برای دیسک به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر بیمار به دلیل دیسک
کمر یا گردن به پزشک مراجعه میکند، بهتر است به جای تمرکز صرف بر عنوان تخصص، به تجربه پزشک در زمینه بیماریهای ستون فقرات توجه کند.
برای مثال اگر پزشکی جراح مغز و اعصاب است و بخش مهمی از فعالیت او به جراحی ستون فقرات اختصاص دارد، میتواند برای ارزیابی و درمان بیماریهای دیسک گزینه مناسبی باشد.
به همین ترتیب، جراح ارتوپدی که آموزش و تجربه تخصصی در جراحی ستون فقرات دارد نیز میتواند بسیاری از مشکلات دیسک را ارزیابی و درمان کند.
در واقع، تخصص پزشک مهم است، اما تجربه تخصصی او در درمان همان بیماری نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.**
اگر در سنندج هستید، برای دیسک به چه پزشکی مراجعه کنید؟
افرادی که در سنندج یا شهرهای اطراف زندگی میکنند و با علائمی مانند درد شدید کمر، انتشار درد به پا، بیحسی، گزگز یا ضعف اندام مواجه هستند، بهتر است ابتدا توسط پزشک متخصص معاینه شوند تا علت اصلی علائم مشخص شود.
در صورت نیاز به بررسی تخصصی بیماریهای ستون فقرات، مراجعه به جراح ستون فقرات در سنندج میتواند به ارزیابی دقیقتر وضعیت دیسک، ریشههای عصبی و ستون فقرات کمک کند.
همچنین اگر علائم بیمار با درگیری ریشههای عصبی یا نخاع همراه باشد، مراجعه به جراح مغز و اعصاب در سنندج که در زمینه جراحی ستون فقرات نیز فعالیت دارد، میتواند برای بررسی دقیق بیماری و انتخاب روش درمان مناسب مفید باشد.
در نهایت، تصمیم درباره نیاز به جراحی باید پس از بررسی شرایط فردی بیمار، معاینه و بررسی تصویربرداری انجام شود و صرفاً بر اساس وجود یک فتق دیسک در MRI نباشد.
آیا جراحی دیسک همیشه آخرین راهحل است؟
در بیشتر موارد، جراحی اولین گزینه درمانی نیست.
اگر بیمار علائم شدید عصبی یا شرایط اورژانسی نداشته باشد، معمولاً ابتدا روشهای غیرجراحی مانند دارو، فعالیت مناسب، فیزیوتراپی و سایر درمانهای مورد نیاز بررسی میشوند. بسیاری از بیماران در همین مرحله بهبود پیدا میکنند.
اما اگر درد و علائم عصبی با وجود درمان مناسب ادامه پیدا کند، یا ضعف عصبی ایجاد شود و پیشرفت کند، ممکن است جراحی به عنوان یکی از گزینههای درمانی مطرح شود.
هدف اصلی جراحی در چنین شرایطی معمولاً **آزاد کردن عصب یا نخاع تحت فشار و برطرف کردن عامل ایجادکننده فشار** است.
جمع بندی
تفاوت میان «جراح ستون فقرات» و «جراح مغز و اعصاب» در درمان دیسک را نباید به شکل یک انتخاب ساده بین دو تخصص در نظر گرفت. جراحان مغز و اعصاب دارای آموزش تخصصی در زمینه سیستم عصبی هستند و جراحان مغز و اعصاب با تمرکز و تجربه کافی در جراحی ستون فقرات میتوانند بسیاری از بیماریهای دیسک، فشار عصبی و مشکلات نخاعی را درمان کنند. از سوی دیگر، جراحان ارتوپد با تخصص و آموزش تکمیلی در جراحی ستون فقرات نیز در درمان بسیاری از این بیماریها فعالیت دارند.
بنابراین هنگام انتخاب پزشک برای درمان دیسک، بهتر است علاوه بر عنوان تخصص، به تجربه جراح در درمان دیسک، نوع بیماری، محل درگیری، علائم عصبی، یافتههای MRI و روشهای جراحی مورد استفاده توجه شود.
اگر دچار درد کمر یا گردن، درد تیرکشنده به پا یا دست، بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی هستید، تشخیص دقیق علت علائم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وجود دیسک در MRI به تنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست و انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.